Bwyd a diod Cymraeg / Cymraeg food and drink

[Saesneg/English]

Mae na adfywiad o fwyd a diod Cymraeg wedi digwydd dros y degawd neu ddau diwethaf.

Mae’r môr yn amgylchynu ein gwlad ar dri ochr, ac mae gennym fwy o dir fferm nag y gwyddom beth i’w wneud ag o. Mae llawer o’r ardaloedd hyn hefyd yn digwydd bod yn galonau’r iaith Gymraeg, yn enwedig yng Ngorllewin Cymru, ac mae hyn wedi arwain at chwyldro tawel mewn cynhyrchu bwyd a diod, a chaffis a bwytai Cymreig.

Bwyd o’r môr a’r tir

Mae Cymru’n dal ac yn bwyta llwyth o bysgod, fel sewin, eog, bas a macrell. Cynnyrch llai amlwg o’r môr yw ‘bara lawr’ (môrlys), a oen cors halen. Mae oen o Benrhyn Gwyr wedi’i gydnabod fel un o’r gorau yn y byd ac yn 2021 cafodd ei gofrestru fel Dynodiad Gwarchodedig o Darddiad (PDO).

A beth am y bryniau? Yn ogystal â chig – cig oen a chig eidion yn bennaf – mae llefrith wedi’i ddefnyddio i wneud caws ers canrifoedd, ac mae’r tir yn ffynhonnell gyfoethog o lysiau – mae ‘na reswm pam mai cenhinen yw ein emblem genedlaethol!

Diod

Dros y blynyddoedd diwethaf mae nifer o gynhyrchwyr a siopau cwrw arbennigol, coffi, a hyd yn oed gwîn wedi ymddangos yng Nghymru, y rhan fwya ohonynt yn hysbysebu eu nwyddau yn ddwyieithog, yn falch o’u hiaith a’r diwylliant maent wedi tyfu i fyny yn rhan ohono.

Mae’r wlad fach hon yn arbenigo mewn yfed. Mae’r diwylliant Gogledd Ewropeaidd o yfed tan chi’n disgyn drosodd yn parhau yn gryf, ac mae alcohol yn achos 1,500 o farwolaethau y flwyddyn.

There’s been a renaissance in Cymraeg food and drink over the past decade or two.

We’re surrounded by the sea on three sides, and have more farmland than we know what to do with. Much of this land and coastline also happens to be the heartland of the Cymraeg language, and this had led to a quiet revolution in food and drink production, and in cafes and restaurants with a distinctly Cymraeg vibe.

Food from the land and sea

Cymru catches and eats a huge amount of fish, like sea trout, salmon, bass and mackerel. Perhaps a less obvious product of the sea is ‘laver bread’ (seaweed), and salt marsh lamb. Lamb from Penrhyn Gwyr (Gower) is generally acknowledged to be amongst the best in the world and in 2021 was registered as a Protected Designation of Origin (PDO).

And what about inland? As well as meats – lamb and beef particularly – milk has been used to make cheese for centuries, and the land is a rich source of veg – there’s a reason why our national emblem is a leek!

Drink

In recent years a number of craft beer, coffee and even wine producers and shops have emerged in Cymraeg-speaking areas of Cymru, most of them advertising their wares bilingually, proud of the language and culture they’ve grown up a part of.

This tiny little country excels at drinking. The northern European drink-till-you-drop culture still dominates, and alcohol is the cause of 1,500 deaths a year.