Rhan anatod o diwylliant modern Cymraeg.
A vital part of modern Cymraeg culture.
Mae’r ‘Siop lyfrau cymraeg’ (neu’r ‘Siop Cymraeg’) yn ffenomen a welir ar hyd a lled y wlad, ble bynnag mae digon o siaradwyr Cymraeg.
Yn ogystal â gwerthu llyfrau Cymraeg a phethau eraill fel cerddoriaeth, cardiau, crefftau a chofroddion, mae’r siopau hyn fel arfer hefyd yn cadw llyfrau Saesneg am Gymru. Mae’r staff ar y cyfan yn groesawgar iawn ac yn hapus i siarad am unrhyw beth sy’n ymwneud â Chymru, yr iaith a diwylliant.
Fe’u sefydlwyd gyntaf yn y 1960au a’r 70au gyda’r nod o wneud llyfrau, cerddoriaeth a chynnyrch Cymraeg eraill ar gael yn rhwydd, gan osgoi siopau a dosbarthwyr sy’n eiddo i’r Saeson ac yn eu rhedeg, a oedd yn aml heb fawr o syniad bod marchnad i ‘Pethau Cymraeg’.
Ysbrydolwyd datblygiad y siop cymraeg yn rhannol gan y mudiad hawliau sifil Americanaidd, lle cymerodd Pobol Du reolaeth ar ddulliau cynhyrchu a dosbarthu mewn llenyddiaeth, cerddoriaeth a meysydd eraill, gan roi llwyfan i dalent Ddu, ac yn y pen draw arwain at boblogrwydd enfawr labeli recordiau fel Motown.
Roedd labeli recordiau fel Sain, a thai cyhoeddi fel Y Lolfa, yn gwneud eu cynnyrch yng Nghymru, ac yna’n dosbarthu yn syth i’r siopau lyfrau Cymraeg – gan dorri allan y dyn canol a sicrhau bod y rhan fwyaf o’r arian yn aros o fewn cymunedau Cymraeg lle gellid ei ail-fuddsoddi. Ar un adeg yn y 70au cynnar rhyddhaodd Recordiau Sain 200 o recordiau mewn tua pedwar blwyddyn!
Mae’r siop cymraeg yn llawer mwy na dim ond siop sy’n gwerthu llyfrau a stwff. Mae’n berl ddiwylliannol, yn fan cyfarfod i siaradwyr (byddwch yn bendant yn clywed y Gymraeg yn cael ei siarad yma!), ac yn glochdy i gyflwr yr iaith.
The ‘Siop lyfrau cymraeg‘ or ‘Siop Cymraeg’ (‘Welsh book shop’ or just plain old ‘Welsh shop’) is a phenomenon seen up and down the country wherever there are enough Cymraeg speakers.
As well as selling Cymraeg-language books and other things like music, cards, crafts and souvenirs, these shops usually also stock English-language books about Cymru. The staff are mostly very welcoming and happy to talk about anything to do with Cymru, the language and culture.
They were first set up in the 1960s and 70s with the aim of making Cymraeg books, music and other products easily available, circumventing English-owned and run shops and distributors, who often had little to no idea that there was a market for ‘Pethau Cymraeg’ (Welsh things!).
The development of the siop cymraeg was partly inspired by the American civil rights movement, where Black people took control of the means of production and distribution in literature, music and other fields, providing a platform for Black talent and ultimately leading to the huge popularity of record labels such as Motown.
Record labels like Sain, and publishing houses like Y Lolfa, pressed and published in Cymru, and then distributed their product directly to the siop lyfrau Cymraeg – cutting out the middle man and ensuring most of the money stayed within Cymraeg communities where it could be reinvested. At one point in the early 70s Sain Records released 200 records in a four year period!
The siop cymraeg is much more than just a shop selling books and stuff. It’s a cultural gem, a meeting point for speakers (you will definitely hear Cymraeg spoken here!), and a bellweather for the state of the language.